Phải chăng dân tộc ta là một dân tộc "Du kích"?

Thuở sinh viên bên Liên Xô, trường tôi học có rất nhiều sinh viên nước ngoài, đến từ khoảng hơn 40 quốc gia trên thế giới. Giờ ra chơi, sinh viên các nước thường túm năm tụm ba buôn chuyện. Và, trong khi buôn chuyện thì không thể không nói đến sinh viên nước nọ, nước kia - thói đời là như vậy. Để tiện cho việc nói về sinh viên nước khác ngay trước mặt họ mà họ không biết thì người ta thường lấy một đặc trưng nào đó dùng làm từ lóng bằng ngôn ngữ của nước mình để ám chỉ nhóm sinh viên nước nọ, nước kia, ví dụ như “Đen” để chỉ sinh viên châu Phi, “Nhọ” để chỉ sinh viên A rập, “Ngố” để chỉ sinh viên Nga,…

Một lần tôi có hỏi một người bạn cùng lớp người châu Phi: “Thế khi các bạn nói về sinh viên Việt Nam thì thường dùng từ lóng gì?”. Câu trả lời: “Du kích”.

Lúc đó, tôi cũng chỉ nghĩ là mấy anh bạn đó chắc là biết về chiến tranh Việt Nam nên muốn ví những sinh viên Việt Nam chúng tôi như những du kích của Việt Cộng trong chiến tranh. Thế nhưng được một thời gian thì tôi bắt đầu ngờ ngợ và hiểu ra rằng người ta gọi mình như vậy là có hàm ý sâu xa hơn nhiều.

“Du kích” nếu hiểu theo một cách tích cực thì đó là cách đánh sáng tạo trong chiến tranh để lấy ít chọi nhiều, lấy yếu chọi mạnh. Còn nếu hiểu theo cách tiêu cực thì đấy người ta gọi là đánh lén, đánh trộm.

Trong chiến tranh thì nó có nghĩa như vậy, còn trong thời bình thì cái từ “du kích” có lẽ nó mang nghĩa tiêu cực nhiều hơn. Nếu nhẹ thì nó gợi cho người ta một cái gì đó mang tính khôn vặt, khôn lỏi, còn nếu nặng hơn thì nó có nghĩa một hành động không đàng hoàng, vụng trộm.

Từ ngày đó đến nay, quan sát và chiêm nghiệm, tôi thầm thốt lên “Ái chà, mấy thằng cha ‘Đen” ngày xưa thế mà thâm, nó gọi mình thế mà đúng thật!”.

Này nhé, mọi người cứ thử chiêm nghiệm ở Việt Nam bây giờ mà xem:

Về thu nhập, tôi đố ai bây giờ biết được cơ cấu thu nhập thực sự của người dân Việt Nam là như thế nào, kể từ thu nhập của những đại gia chủ những tập đoàn, của những chính trị gia và quan chức to ơi là to đến mấy viên chức quèn, của những bà bán hàng rong, cho đến tận người ăn xin ăn mày. Thu nhập của tất cả họ đều là con số mập mờ và hầu như không ăn nhập gì với con số người ta công bố cả. Thế thì có phải là thu nhập ở Việt nam bây giờ hoàn toàn mang tính “du kích” không?

Về thương mại, nhìn vào hàng hóa từ siêu thị đàng hoàng cho đến các mẹt hàng bán rong bán lẻ, tôi đồ rằng phải có đến trên 90% hàng hóa là không rõ xuất xứ, hoặc nếu có công bố thì cũng chỉ “hơi hơi rõ” thôi. Thế thì có phải là thương mại của Việt Nam mang đậm tính “du kích” không?

Về kinh doanh, khu vực không chính thức (informal sector) thì đích thị là “du kích” rồi, còn khu vực chính thức, tức là các doanh nghiệp lớn làm ăn có vẻ đàng hoàng ấy thì cũng “du kích” nốt. Không tin cứ thử kiểm tra sổ sách, hồ sơ các doanh nghiệp lớn nhỏ, kể cả doanh nghiệp nhà nước mà xem thì sẽ phải đánh dấu hỏi vào rất nhiều ô. Ví dụ rõ nhất có lẽ lại là ở cái ngành mà cần sự minh bạch nhất, đó là ngân hàng. Không “du kích” thì làm sao có thể xảy ra Vinashin, Vinalines, làm sao có thể có những “bầu Kiên” được, làm sao có thể có được sai phạm về ngân hàng mang tính “cả cụm” được.

Nói rộng ra các lĩnh vực khác thì đều như vậy cả, từ giáo dục, y tế, khoa học, thể thao thấy hình như tất thảy những lĩnh vực này đều vận hành theo kiểu “du kích” cả. Rồi ngay cả đến công tác bổ nhiệm cán bộ, phong học hàm học vị, danh hiệu này nọ cũng theo kiểu “du kích” nốt.

Và, quan trọng hơn (hay đáng ngại hơn) là để có thể sống một cách "đàng hoàng" (theo cái nghĩa là sống hòa đồng, đừng để ai nhìn bạn như người ngoài hành tinh) trong cái xã hội "du kích" đó thì bạn lại buộc phải trở thành "du kích" và ứng xử một cách cũng rất "du kích".

Ôi, thế hóa ra tất cả các lĩnh vực của đời sống của đất nước chúng mình bây giờ đều bị “du kích hóa” hết rồi à? Chẳng nhẽ “Du kích” đã trở thành một thương hiệu của xã hội Việt Nam, của dân tộc Việt Nam chúng ta à? Và liệu "du kích" có là con đường mà dân tộc này đi đến tương lai không?

Bây giờ suốt ngày thấy nói Việt Nam hội nhập quốc tế. Ấy nhưng cái quốc tế mà Việt Nam đang muốn hội nhập ấy thì nó lại đang ngày càng hướng tới minh bạch hóa (đàng hoàng hóa!). Thế thì liệu một đất nước “du kích” có đủ sức (tôi không dám dùng từ đủ tư cách) để tham gia vào cái cộng đồng minh bạch kia không?

Tôi cứ lan man nghĩ đến khi con tôi, cháu tôi mà có đi ra nước ngoài học thì không biết mấy đứa bạn của chúng nó có gọi chúng nó là “du kích” như gọi thế hệ cha ông chúng nó không?

Mạnh Cường Lotus

Ôi kìa - Chơi luôn - Biết thế - Vô thường

Từ khi sinh ra, lớn lên và cho tới khi về với tổ tiên, thế giới trong mắt của một con người có những thay đổi. Cái thay đổi tôi nói đến ở đây không phải là sự thay đổi của bản thân thế giới, mà là sự thay đổi trong cách nhìn và cảm nhận thế giới của một con người.

Tôi tạm chia đời người làm 4 giai đoạn:

Giai đoạn thứ nhất tính từ khi sinh ra đến trước khi bắt đầu bước vào tuổi trưởng thành - cái tuổi mà ta cứ gọi là trẻ con ấy. Cái tuổi này là cái tuổi vô lo vô nghĩ. Mỗi ngày, cô hay cậu bé lại khám phá ra một điều mới lạ trong cái thế giới quanh mình, từ cái xúc xắc tại sao nó lại phát ra tiếng kêu, đến con chó tại sao lại đi bằng bốn chân; từ việc học một cộng một bằng hai cho tới việc tìm hiểu tại sao Bắc cực tại sao lại đóng băng quanh năm; từ chỗ thấy thế giới trên đời này chỉ có mẹ, đến lúc bắt đầu thấy có cả cô bạn cùng lớp hay mặc cái váy đỏ;...Ôi, thế giới là bao la, con người là thú vị, bao nhiêu thứ để khám phá, bao nhiêu thứ để tò mò.

Cái tầm tuổi này, tôi gọi là tầm tuổi “ Ôi, kìa!".

Giai đoạn thứ hai là khi con người bắt đầu ý thức được về cái suy nghĩ và hành động độc lập của mình. Bắt đầu xuất hiện những ước mơ, những ham muốn, đam mê cũng như những suy nghĩ tìm cách để đạt được ước mơ, ham muốn đó. Cuộc đời là phơi phới. Đây cũng là thời kỳ con người thường hay thích dùng cái món doping của thời đại, đó là "Yes, I can" - cái gì tôi cũng có thể làm được. Đây là lúc con người thấy thế giới là nhỏ bé, sức người là vô địch. Họ dám nghĩ, dám làm, và dám liều, dám cả điên.

Cái tầm tuổi này tôi gọi là tầm tuổi "Chơi luôn!".

Giai đoạn thứ ba là khi con người đã nếm trải cả quả ngọt và trái đắng của đời. Họ bắt đầu ngẫm về những ước mơ ngày hôm qua của mình. Trong họ có những tiếng cười sâu lắng xen vào là những nốt lặng và những tiếng thở dài. Họ bắt đầu nhận thấy chữ "hữu hạn" trong đời: vũ trụ là bao la, nhưng sức người là hữu hạn, đời người là hữu hạn. Con người đã Biết thêm nhiều thứ trong đời, trong đó có cả những thứ mà nếu được sống lại quá khứ thì họ sẽ làm hoặc không làm.

Cái tuổi này tôi gọi là tuổi "Biết thế!".

Giai đoạn thứ tư là khi con người bắt đầu bước vào tuổi xế chiều. Ở cái tuổi này, con người đi tìm sự bình yên chứ không phải sự náo nhiệt. Họ có xu hướng nhìn vào trong hơn là hướng ra ngoài. Những chủ đề về cao huyết áp, đường trong máu, men gan cao, xương khớp đau,... chiếm tỷ trọng khá lớn trong câu chuyện hàng ngày của họ. Và, điều đặc biệt là ở cái tuổi này, con người bắt đầu ngẫm về ý nghĩa của cuộc sống. Có rất nhiều ước mơ, khát vọng, rồi kể cả những đấu đá xưa kia đối với họ bây giờ sao mà nó vô nghĩa thế. Họ bắt đầu nghĩ nhiều về sự kết thúc, về cõi hư vô.

Cái tuổi này tôi gọi là tuổi "Vô thường".

Bốn thời kỳ “Ôi, kìa – Chơi luôn – Biết thế - Vô thường” không chỉ thể hiện sự thay đổi suy nghĩ và hành vi của một con người trong cuộc đời của họ, mà tôi thấy nó còn vận vào một khoảng thời gian từ khi bắt đầu đến khi tàn cuộc của một công việc hay một sự nghiệp của một con người nữa.

Thường thì trước khi bắt tay vào làm một việc gì mới, ta thấy hào hứng, khám phá như một đứa trẻ, cái gì cũng mới, cũng thú vị và luôn thấy “Ôi, kìa”.

Những ngày đầu bắt tay vào việc thì thường máu lắm và nghĩ mình làm được rất nhiều việc và thường cũng vẽ ra rất nhiều việc, thậm chí nhiều người còn liên tục chém gió nữa. Đó là lúc mà con người hừng hực một cơn say “Chơi luôn”.

Sau một hồi thử sức, và nhất là sau khi đã nếm mùi thất bại, thấy những điều mình nói ra, mình hứa không thành hiện thực thì mới thấy ngậm ngùi mà than “Biết thế”.

Và cuối cùng, khi tất cả mọi việc lại đâu vào đấy như một sự sắp xếp tự nhiên, người ta sẽ lặng lẽ đi vào cõi “Vô thường”, để lại đằng sau những lời khen-chê của thiên hạ.

Cứ quan sát, chiêm nghiệm một loạt các vị đăng đàn “chém gió” vừa qua thì thấy cái này đúng lắm. Không tin các bạn cứ thử kiểm lại mà xem.

Mạnh Cường Lotus 

Có thật con người coi sức khỏe là quan trọng nhất?

"Sức khỏe là quý nhất", "Sức khỏe là quan trọng nhất" - Đó là những câu mà hầu như ai ai cũng nói. Nếu không tin thì ngày Tết bạn cứ thử lắng nghe người ta chúc nhau mà xem, sẽ thấy người ta (tức là người nhớn ấy, không tính trẻ con chíp hôi) chúc nhau gì thì chúc, cũng thường chêm vào câu chúc sức khỏe. Rồi người lớn lâu ngày mà gặp nhau thì thế nào cũng hỏi thăm nhau về sức khỏe, rồi lại cùng đi đến kết luận: "Sức khỏe là quan trọng nhất, là quý nhất đấy bác ạ". Cái đó nghe có vẻ như một chân lý.

Nhưng, trong cuộc sống hàng ngày, có thật là con người luôn coi sức khỏe là quan trọng nhất, là quý nhất không?

-       Bạn cứ thử khuyên một người bạn là làm ít hơn đi, kẻo quá sức đấy. Bạn đó có thể sẽ trả lời: nhưng mà tớ cần làm nhiều hơn để kiếm tiền mua sữa cho con. À, hóa ra con cái quan trọng hơn sức khỏe của mình đấy.

-       Bạn thử khuyên một người bớt lo lắng, mưu mô đấu đá về quyền chức đi kẻo hại tâm. Người ấy có thể sẽ trả lời là nếu không quyết chiến đấu thì sẽ không lên được cái chức trưởng lần này. À, hóa ra là quyền chức quan trọng hơn sức khỏe cơ đấy.

-       Bạn thử khuyên một chủ doanh nghiệp lớn phanh bớt lại tham vọng mở rộng doanh nghiệp vì sẽ phải quá lao tâm khổ tứ vì nó. Chủ doanh nghiệp đó có thể trả lời là nếu dừng lại thì sẽ có kẻ cạnh tranh đánh bật mình ra khỏi thị trường. À, hóa ra cơ đồ sự nghiệp, hoặc cũng có thể là đồng tiền, hoặc cũng có thể là một niềm đam mê hay tự ái nghề nghiệp, hoặc là tất cả những cái đó đều quan trọng hơn sức khỏe cơ đấy.

-       Bạn có thể khuyên một người kìm lại và từ bỏ những cuộc ăn chơi ngập ngụa tửu, sắc, hút hít để giữ gìn sức khỏe (về thể xác cũng như tinh thần), nhưng có thể sẽ nhận được cái cười khẩy kèm theo một câu không nói ra: "hâm à". Hoặc ở mức nhẹ hơn, bạn khuyên một người hãy đừng thức đêm triền miên để xem bóng đá quốc tế nữa, hoặc là bỏ hút thuốc lá đi thì có thể bạn sẽ nhận được một cái gật đầu miễn cưỡng, sau đó là...lắc đầu. À, hóa ra theo đuổi hay thỏa mãn những dục vọng, những đam mê hay sở thích còn quan trọng hơn sức khỏe cơ đấy.

-       Bạn có thể khuyên một người hãy dành thời gian để tập thể dục hay chơi thể thao thì có thể lập tức nhận được hàng tá lý do, từ việc bận việc nọ việc kia, tới việc ngại dậy sớm, tới việc không có chỗ tập,...tóm lại là cái lý do sức khỏe không thể chiến thắng được hàng tá lý do này.

Tôi cứ thử tạm hình dung mấy kịch bản thôi chứ kể hết ra thì nhiều lắm. Bạn cứ thử kiểm chứng lại chính mình và kiểm chứng lại với những người xung quanh thì sẽ thấy rằng: hóa ra, trong rất nhiều trường hợp, sức khỏe lại luôn đứng sau các ưu tiên khác của con người chứ không phải là luôn là thứ quý nhất, quan trọng nhất như mọi người vẫn thường nói.

Có lẽ chỉ đến khi con người đã bước vào cái thời kỳ "Vô thường" nghĩa là khi mọi mối quan tâm và đam mê trước đây đã bỏ lại phía sau thì lúc đó có thể người ta mới thực sự coi sức khỏe là quan trọng nhất. Trong số họ, có nhiều người trước kia bỏ hết sức khỏe ra để kiếm tiền thì bây giờ sẽ sẵn sàng bỏ hết tiền đã kiếm được ra để mua sức khỏe!

Hãy thử nghe một con người khi ở vào thời kỳ "Vô thường" tâm sự về sự ứng xử đối với sức khỏe: "Người ngu gây bệnh; người dốt chờ bệnh; người khôn phòng bệnh, chăm sóc bản thân, chăm sóc cuộc sống". Đây là lời của cựu Thủ tướng Trung quốc Chu Dung Cơ sau khi ông về hưu.

Từ những điều mắt thấy tai nghe trong cuộc sống, tôi thấy có lẽ cái câu "sức khỏe là quan trọng nhất" cần phải được sửa lại và hiểu lại là: ai cũng coi sức khỏe là quan trọng nhất, bởi vì họ cần nó để thực hiện những cái mà theo họ là quan trọng hơn! Tuy nói là quan trọng, nhưng thực tế nhiều người chỉ nhận ra sức khỏe thực sự là quan trọng khi người ta đã gần mất hết nó hoặc mất nó gần hết.

Nói vậy thì biết vậy thôi chứ không dám khuyên ai nên coi cái gì là quan trọng nhất cả, kể cả sức khỏe. Tôi nhận ra một điều rằng: ở đời, quan trọng là người ta coi cái gì là quan trọng. Còn cái "quan trọng" đó có phải là sức khỏe hay không thì tôi cũng không dám khẳng định, mà hãy để mỗi người tự quyết định.

Mạnh Cường Lotus

Bánh chưng ngày Tết của trẻ con

Bao năm nay cứ tự bằng lòng với một công thức được coi là hiển nhiên rằng “Tết thì có bánh chưng – có bánh chưng tức là Tết”. Thế nên đến Tết thì mua mấy cái bánh chưng về để thắp hương rồi để ăn, và cũng yên chí như vậy là các con đang được hưởng cái Tết Việt nam rồi.

Nhưng rồi giật mình nhận ra rằng bây giờ bánh chưng có thể ăn 365 ngày trong một năm. Nên nếu cứ bảo với con rằng bánh chưng nghĩa là Tết thì sợ sau này mấy đứa trẻ con nó sẽ bảo là cái bác bán bánh chưng rán ngoài cổng trường nó ngày nào cũng đem Tết đến cho bọn nó, và rằng Tết mua rẻ lắm, chỉ chưa bằng bát phở thôi!.

À, hóa ra tiền có thể mua được bánh chưng, nhưng tiền không mua được Tết. Tết không phải chỉ là cái bánh chưng.

Nghĩ lại cái cảm giác hồi còn bé, mỗi khi đến dịp này là được ngồi xem mẹ rửa lá dong, chuẩn bị gạo, đỗ, rồi ngồi xem mẹ gói. Và năm nào cũng vậy, mẹ lại gói cho mấy chị em mỗi đứa một cái bánh bé tí, xong rồi mấy đứa ngồi đợi bên bếp để chờ lấy cái bánh ra ăn trước. Ôi, cái Tết của tuổi thơ, cái Tết Việt Nam trong ký ức mới đẹp làm sao.

Thằng lớn thì đã đi học xa nhà rồi. Nó đã được (đôi khi bị) ăn bánh chưng nhiều rồi, thế nhưng chưa một lần được ngồi xem mẹ nó gói bánh, chưa một lần được ngửi cái mùi bánh trộn lẫn mùi củi cháy bốc lên từ cái nồi luộc bánh, chưa một lần được hưởng cái cảm giác thấp thỏm chờ đợi cái bánh chưng bé “của mình” chín trước và được ăn trước cả nhà. Vậy mà lúc nào cũng mong các con nhớ đến quê hương, nhớ đến gia đình, nhớ đến hai chữ Việt nam mà lại chưa hề cho chúng nó nếm trải những cái rất Việt Nam này.

Nghĩ thấy thương con và thấy mình có lỗi quá. Năm nay bà xã quyết định nghỉ phép ở nhà để tự gói bánh và luộc bánh để “khao” mấy đứa em nó cảm xúc Tết của trẻ con Việt Nam. Mấy hôm nay đã thấy bà xã lo lá, lạt, gạo, thịt lợn mỡ rồi. Cả nhà đang hồi hộp chờ đây.

Bánh chưa gói mà đã tưởng tượng ra nụ cười của con và niềm vui của mẹ. Chờ mẹ các con nhé, mẹ sẽ mang Tết về nhà cho các con.

Mạnh Cường Lotus

Bản năng, Ý thức, Ngoại lực và Hành vi

Đã bao giờ bạn tự hỏi tại sao trên đời có những điều mà mọi người khuyên nhau rằng nên (hay phải) làm cái này cái nọ, đặc biệt là những điều mang tính luân lý trong cuộc sống, ấy vậy mà trong thực tế thì rất nhiều người lại không làm. Tại sao vậy? Ngay cả đối với bản thân chúng ta, có nhiều điều mình đã nghĩ, đã hiểu rằng nên làm, ấy thế mà sao mình lại không làm, thậm chí đi làm cái ngược lại?

Có lẽ phải đi ngược lại vấn đề rằng cái gì điều khiển hành động của chúng ta. Ví dụ như cái gì khiến con người thực hiện các hành động như ăn, uống, làm việc, học hành, đi lại,..?

Suy nghĩ của tôi là thế này: Phải chăng hành động của chúng ta luôn được điều khiển bởi ba thứ, đó là Bản năng, Ý thức và Ngoại lực?

Mình cứ để ý mà xem, khi mới chào đời, em bé đã biết khóc, đã biết bú mẹ - đó bản năng. Lớn lên, biết cười, biết nó, biết yêu biết giận – đó cũng là bản năng. Rồi con người được dạy dỗ, được học hành, được trải nghiệm để hình thành dần ý thức trong mỗi con người.

Xét về bản năng thì tôi cứ tạm chia ra làm hai loại chính, đó là bản năng bậc cao như bản năng yêu thương, hướng thiện,... và bản năng bậc thấp như tham lam, sân hận…Còn giữa hai loại đó là loại bàn năng cơ bản như bản năng ăn, uống, cười, nói, khóc,…

Xét về ý thức cũng vậy, tôi chia ra loại ý thức tích cực như ý thức làm việc, học tập, đóng góp xã hội… và cả loại ý thức tiêu cực như hủy hoại, trộm cắp…Còn giữa hai loại đó là loại ý thức bình thường như sáng thì thức dậy đi làm, đi học,..

Giả sử xã hội loài người cứ tự do, ai sinh ra bản năng thế nào thì hành động thế ấy, rồi ý thức hiểu đến đâu, biết đến đâu thì làm đến đó thì xã hội sẽ ra sao nhỉ? Đó sẽ là một xã hội hỗn loạn, pha tạp đủ các thứ tốt xấu.

Thế nên loài người mới sinh ra mộtthứ lực thứ ba gọi nôm na là ngoại lực để khiến con người phát huy cái bản năng bậc cao, ý thức tích cực và kiềm chế, ngăn chặn những bản năng bậc thấp, ý thức tiêu cực. Cái gọi là ngoại lực bao gồm từ những thứ lớn như nhà nước, pháp luật, tôn giáo để điều chỉnh hành vi của toàn xã hội, cho đến những ngoại lực ở mức độ nhỏ để điều chỉnh hành vi của cá nhân như sự giáo dục, bảo ban của bố mẹ, thầy cô.

Mỗi con người sống trên thế gian này đều chịu sự tác động và điều khiển của cả ba loại lực này, với các mức độ mạnh nhẹ khác nhau như những véc-tơ lực tác động đa chiều, đa hướng, khiến cho con người có những hành vi mà xã hội coi là tích cực hay tiêu cực.

Trong một môi trường hướng thiện, khi người ta thảo luận hay khuyên nhau về những việc nên làm thì cả người nói và người nghe thường nói theo cái ý thức tích cực của mình. Thế nhưng khi hành động thì thật ra cái phần bản năng nó lớn lắm. Nhất là khi thiếu vắng ngoại lực thì cái bản năng càng có cơ hội trỗi dậy.

Tại sao tôi lại giở vấn đề này ra để nói?

Bởi nhiều khi thấy mung lung, thấy lo lo. Xã hội hiện đại ngày nay người ta có thừa thông tin để quảng bá, để khuyên nhủ nhau làm những điều tốt. Nghĩa là xét về ý thức thì thấy có vẻ là hiện đại hơn xưa nhiều. Ấy vậy mà sao xét trên nhiều góc độ thì thấy nó lại đang xuống cấp: từ vấn đề tội phạm xã hội, đạo đức học đường, vệ sinh thực phẩm đến những vấn đề lớn như tham ô tham nhũng, vơ vén tư lợi,..

Xét theo cái lý thuyết mà tôi đưa ra ở trên về ba loại lực đó thì ta kết luận về nguyên nhân của những vấn đề trên sao đây? Phải chăng do phần ý thức tích cực bị teo đi; do phần bản năng cấp thấp bị kích hoạt; hay do ngoại lực (nhà nước, pháp luật, áp lực xã hội) bị suy yếu? hay do cả ba cái cộng lại?

Tôi thì tôi thấy dường như xã hội Việt Nam ngày nay đang đi theo chiều hướng làm kích thích phần bản năng của con người, khiến phần bản năng cấp thấp trở nên sung mãn, chi phối hành vi của một bộ phận không nhỏ trong xã hội.

Viết mấy dòng ra đây vừa để cắt nghĩa cho những điều hàng ngày mắt thấy tai nghe ngoài xã hội, vừa để tự răn mình phải luôn cảnh giác với phần bản năng trong chính mình.

Mạnh Cường Lotus

Cái khổ của việc "nuôi" sự nổi tiếng

Có dịp tôi đã bộc bạch là mình cảm thấy sung sướng làm sao khi được làm người bình thường. Thực ra khi nói như vậy là mình đã ngầm so sánh cái sướng của mình - cái sướng của một người bình thường, với cái khổ của những người nổi tiếng. (Cũng phải nói trước là cái cảm giác "sướng" và "khổ" ở đây là cái cảm giác của riêng tôi thôi chứ chắc gì những người nổi tiếng thấy họ khổ.)

Trong mắt tôi thì một trong những cái "khổ" của những người nổi tiếng ấy là họ phải "nuôi" cái sự nổi tiếng ấy. Này nhé, bạn đang là một người bình thường thì bạn ra ngoài đường bạn ăn mặc, đi đứng nói năng thế nào có lẽ cũng chẳng ai để ý. Thế nhưng một khi bạn đã nổi tiếng thì bạn đi xe gì, mặc quần áo gì, nói cái gì, thậm chí là ăn cái gì cũng có thể trở thành chủ đề cho người đời bình luận. Thế nên phải "nắn nót" hơn. Mà cái "nắn nót" này nhiều khi cũng tốn kém lắm.

Có nhiều lý do để một con người trở thành nổi tiếng. Nếu cái lý do để làm bạn nổi tiếng gắn liền với phương tiện để bạn kiếm tiền, ví dụ như bạn là một ca sỹ có hạng thì có lẽ cái "khổ" nó cũng vừa vừa thôi, thậm chí có thể họ cảm thấy sung sướng để vung tiền nuôi cái sự nổi tiếng ấy. Bạn có thể sẽ hãnh diện khoe trước thiên hạ là tay bạn đang treo (à quên đang đeo) cái đồng hồ bạc tỷ, cưỡi 'con xe" triệu đô chẳng hạn. Như vậy là ông trời đã ban cho bạn một giọng ca để bạn trở thành nổi tiếng và cũng ban luôn cho bạn cái phương tiện để nuôi sự nổi tiếng đó. Trường hợp này thì coi như "no problem!"

Cái sự trớ trêu nó xảy ra khi mà cái lý do khiến một con người nổi tiếng lại không phải là cái phương tiện để người ta kiếm đủ tiến để nuôi cái sự nổi tiếng của họ. Ví dụ rõ nhất là trường hợp của khá nhiều các cô người mẫu, hoa hậu.

Tôi còn nhớ khi xem những clip quay các cô gái tham gia vòng sơ tuyển Vietnam Next Top Model, có những cô còn mặc cả những bộ quần áo vô cùng bình dị - bình dị đến mức khiến cô giám khảo khó tính kia phải mắng mỏ, vùng vằng đối với thí sinh nào dám cả gan mang cái sự bình dị đó để đến dự một cuộc thi "đẳng cấp" của cái đẹp và cái diện. Ấy vậy mà nếu đùng một cái mà cô ấy trở thành một ai đó trong cuộc thi - chẳng cần đến nỗi nhất hay nhì, chỉ cần lọt vào top 10 thôi thì tôi dám đoán chắc rằng ngày hôm sau ra đường cô ấy đã phải cố gắng làm đẹp mình tới mức có thể rồi. Nếu không lo được cái túi LV xịn mấy ngàn đô để vắt vai thì cũng phải là một cái LV Tàu dởm vài triệu đồng. Rồi nếu cô ấy được mời đến một vài event nào đó thì cũng không thể mặc một bộ để đến tất cả các event được, quê chết đi được. Sống chết thì cô cũng phải lo cho được cho mỗi event một bộ cánh. Event càng nổi thì bộ cánh lại phải càng đắt. Rồi cô ấy cũng không thể vè vè cái xe máy, dù là xe gì, để đến dự event được.

Đấy là tôi chỉ đơn cử một cái nhỏ thôi, còn nhiều chuẩn mực bất thành văn khác trong cái thế giới người đẹp mà một người đàn ông cục mịch như tôi chưa đủ trình độ để hiểu.

Thế thì một câu hỏi rất đơn giản đặt ra là: lấy đâu ra tiền để nuôi cái sự nổi tiếng ấy. Tôi không dám vơ đũa cả nắm vì biết rằng cũng có nhiều cô người mẫu, hoa hậu lao động nghệ thuật miệt mài, vất vả để kiếm tiền nuôi cái nổi tiếng của mình. Rồi lại có những cô may mắn "sắm" được cho mình một (hay một vài?) đại gia có thừa tiến để nuôi cái sự nổi tiếng hộ họ.

Nhưng thử hỏi có bao nhiều người trong số các cô hoa hậu, người mẫu có được cái may mắn đó? Thế thì họ phải làm gì để nuôi cái sự nổi tiếng mà họ đang phải mang vác nó? Quẳng nó đi à? Quẳng là quẳng thế nào, tinh hoa của xã hội đấy, khối kẻ đang phải ghen ty, khối kẻ mơ không có được đấy.

Thế nếu không quẳng nó đi thì lấy đâu ra tiền để nuôi "nó" đây?

Điều khiến tôi suy nghĩ về vấn đề này vì vừa qua lùm xùm trên báo chí cái vụ "đại xì căng đan" về cái nghi án cô người mẫu này, cô hoa khôi, hoa hậu kia bán dâm mỗi lần cả ngàn đô. Tôi không hề có ý định bảo vệ hay thanh minh cho các cô ấy. Tôi chỉ muốn nói lên cái suy nghĩ (hay suy luận) của tôi về nỗi khổ của các cô ấy. Mà bản năng của con người là luôn tìm cách vươn lên để thoát khổ.

Mạnh Cường Lotus

Mỗi ngày tôi chọn một niềm...ngu

Trước hết xin nhạc sỹ Trịnh Công Sơn xá tội cho tôi vì tôi đã xuyên tạc lời bài hát của ông từ "Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui" thành "Mỗi ngày tôi chọn một niềm Ngu". Nhưng quả thực là đối với tôi, mỗi một khi tự ngộ ra là mình ngu là một lần tôi cảm thấy vui.

Con người ai chẳng có lúc khôn, lúc dại. Tôi cứ tạm cho là một nửa những thứ mình làm trên đời này là khôn, còn nửa còn lại là dại. Mà "dại" đấy là nói cho nó văn vẻ thôi, nhiều khi nghe nó có vẻ trẻ con lắm. Thế nên tôi cứ gọi là "ngu" cho nó dễ hiểu.

Tạo hóa ban cho con người cái khả năng để mà ngu, nhưng nhiều khi lại "quên" không ban cho người ta cái khả năng nhận ra cái ngu của mình. Thế nên nhiều người cứ bị chìm đắm mãi trong cái bể ngu. Nghĩ vậy nên khi nhận ra là mình ngu thì tôi đã thấy mình được may mắn lắm rồi.

Có những lời mình nói ra sao này nghĩ lại thấy mình không nên nói như vậy, hay là không nên nói lúc đó, hay là không nên nói ra đối với người đó. Tất cả những cái đó tôi gọi là cái ngu của mình trong lời nói.

Có những hành vi hay việc làm mà mình sau này ngẫm lại thấy không nên tý nào vì hoặc là việc làm đó là sai, hoặc là việc làm đó không sai nhưng không nên làm trong bối cảnh đó. Tất cả những cái đó tôi gọi là cái ngu của mình trong hành động.

Lại còn có cả những ý nghĩ (mới chỉ là ý nghĩ thôi) mà sau này nghĩ lại thấy mình nghĩ như vậy là không phải. Đó có thể là ý tưởng mà mình cho là tốt đẹp, nhưng xét cho cùng thì thấy nó viển vông, ảo tưởng. Có những ý nghĩ có vẻ như rất bình thường, sau này nghĩ lại thấy nó chứa đựng những cảm xúc tự ái, những cái "tôi" trong đó nhiều quá. Những suy nghĩ vớ vẩn thì nhiều lắm, kể ra không hết được. Tất cả những thứ đó tôi gọi là cái ngu của mình trong suy nghĩ.

Mỗi một lần ngộ ra là mình ngu, dù là ngu trong lời nói, trong hành động hay trong ý nghĩ, thì tự nhiên thấy vui lắm. Vui vì biết ngu để mà tránh, để mà tu rèn. Thế nên mỗi ngày chỉ mong có được một niềm...Ngu là như vậy.

Viết đến đây tự nhiên lại nghe văng vẳng sâu bên trong mình câu hát.."Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui"...Vâng, tôi đang vui biết bao vì mỗi ngày lại ngộ ra thêm là mình còn ngu nhiều lắm.

Mạnh Cường Lotus

Đỉnh cao của sự giàu sang hay sự tột cùng của ngu dốt?

Thời tiết Hà Nội đang vào Đông, nhiệt độ ngoài trời có khi xuống đến 10-12 độ C. Ai nấy ra đường đều cố quấn cho kín người tới mức có thể để chống lại cái lạnh.

Ấy vậy mà hôm vừa rồi tôi lại thấy đôi vợ chồng trẻ lái một cái ô tô mới coong - cái loại mà có lỗ thoáng ở trên nóc ấy. Trời rét vậy mà họ mở cái cửa nóc ấy ra rồi cho hai đứa trẻ (tôi đoán là con hay cháu gì đấy) đứng thò mặt ra ngoài (nghĩa là cái cổ của hai đứa bé đúng vào tầm của nóc xe, chỉ cần phanh nhẹ một cái thì cái nóc xe đã cứa ngay vào cuống họng của hai đứa bé rồi). Tất nhiên là để phục vụ mục đích khoe thì họ trang điểm và ăn mặc cho hai đứa trẻ "sành điệu" như diễn viên phim ấy (tất nhiên là loại phim rẻ tiền rồi).

Hai vợ chồng lái xe qua những đường phố đông người (và tất nhiên là bụi bặm) của Hà Nội giữa cái lạnh của mùa đông thế này. Trông họ có vẻ đắc ý lắm. Ai cũng biết là họ đang khoe - họ muốn khoe với thiên hạ rằng họ giàu, rằng họ sang, rằng họ sành điệu, rằng họ có những đứa con đẹp như những thiên thần,...(và có thể khoe cả cái gì nữa mà tôi chưa đủ trình độ để cảm nhận hết).

Tôi đồ rằng họ vừa lái xe đi vừa nghĩ trong đầu rằng họ đang đứng trên đỉnh của sự giàu sang, sành điệu.

Còn tôi, tôi chỉ thấy họ đã đạt đến sự tột cùng của sự ngu dốt.

Mạnh Cường Lotus

Ba điều khó khi đưa ra lời khuyên

 Lần trước tôi có nói về tình thế của người nhận lời khuyên. Còn bài này tôi nói lên mấy cái khó của người đưa ra lời khuyên.

Trong đời, ai rồi cũng sẽ ở vào cái tình thế là phải đưa ra một lời khuyên, một lời tư vấn gì đó cho người khác. "Người khác" ở đây có thể là con cái trong nhà, có thể là bạn bè, có thể là học trò, là đồng nghiệp và cũng có thể là cấp trên của mình.

Khi phải đưa ra lời khuyên thì theo lẽ thường, người nói sẽ cố gắng nói ra điều mà họ cho là đúng nhất. Muốn vậy thì ít nhiều người nói phải nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề để tin rằng điều mình nói ra là đúng. Đó là cái khó thứ nhất.

Điều tiếp theo là liệu lời khuyên đó người nghe có muốn nghe hay không, hay là họ bị nghe. Có thể thời điểm nào đó hay bối cảnh nào đó không phải là lúc, là nơi thích hợp để người ta nhận lời khuyên nên họ có thể có cảm giác là họ bị nghe. Mà khi đã ở vào tình trạng bị nghe rồi thì yếu tố đúng - sai của lời khuyên đã không còn quan trọng nữa. Quan trọng là họ không muốn nghe. Đó là cái khó thứ hai.

Nhưng cũng có trường hợp xảy ra là lời khuyên thì rất hay, người nghe cũng cảm thấy muốn nghe, nhưng rồi nghe xong người ta mới phát hiện ra là người ta không làm được. Thế là có khi người ta lại có phản ứng ngược lại vì người ta không muốn để lộ ra là mình bất lực (hay bất tài). Đó là cái khó thứ ba.

Cái lỗi của nhiều người là cứ say sưa, cố gắng nói hết những điều mình tìm hiểu và mình cho là đúng mà không để ý đến việc người nghe có muốn nghe không và người nghe có làm được không.

Vậy nên ở đời hóa ra là nghiên cứu để hiểu một vấn đề đã khó, nhưng lại chưa chắc đã khó bằng việc nói ra cái điều đó khi nào và nói cho ai nghe.

Mạnh Cường Lotus

Người đàn bà Việt trên đất Angerie

Câu chuyện sau đây tôi viết về một người phụ nữ Việt Nam mà tôi tình cờ được gặp ở Angerie năm 2006. Câu chuyện làm cho tôi ngộ ra được một điều: Hạnh phúc thật đơn giản, đó là khi ta được là chính ta.

----------

Lúc còn trẻ, chị lấy một hàng binh Lê dương người Angerie. Năm 1964, chị về quê Angerie cùng chồng. Xã hội Hồi giáo Angerie không chấp nhận chị. Chính quyền Angerie không công nhận chị. Bốn mươi năm, chị sống trong nghèo khổ. Nhưng đau khổ hơn, bốn mươi năm chị không biết mình là ai. Bốn mươi năm trôi đi, chị chưa một ngày cảm thấy sự tồn tại của mình trong xã hội nơi mình đang sống.

Rồi một hôm, chị nghe nói Đại sứ quán Việt Nam đang quyên góp tiền ủng hộ người nghèo ở Việt nam. Chị lặng lẽ lấy từ trong đáy tủ ra 500 đô la Mỹ – khoản tiền chị đã dành dụm cho việc Hậu sự của mình – cái dành dụm như một bản năng của người Việt. Chị lặn lội hơn tám trăm cây số lên thủ đô để nhờ Đại sứ quán Việt nam chuyển về nước ủng hộ người nghèo. Chị tâm sự: cả đời chị đã nghèo, cả đời chị đã không là ai thì khi chị chết, 500 USD kia cũng không làm cho cái chết của chị giàu lên, không làm cho nấm mộ của chị trở thành nấm mộ của ai đó trong cái xã hội Hồi giáo lạ hoắc này. Chị mong là 500 USD này sẽ làm cho một ai đó ở quê hương chị đỡ nghèo hơn.

Cán bộ Đại sứ quán, người thay mặt cho hơn 80 triệu đồng bào của chị đã đón nhận 500 USD từ chị với những lời cảm ơn chân tình xen lẫn giọt nước mắt cảm động. Và, chị đã có được khoảnh khắc làm Người sau 40 năm. Sau 40 năm, chị đã lại thấy mình tồn tại. Sau 40 năm, chị đã tìm lại được mình – người con của đất Mẹ Việt Nam. Sau 40 năm, chị lại có được những giọt nước mắt Việt, chảy ra từ một tấm lòng Việt trong sự ấm áp Việt.

Nay, chị đã lại trở về cái xứ xa tít mù tắp của Angerie và lại tiếp tục cuộc đời lặng lẽ. Nhưng, ở sâu thẳm trong chị, hình như cái ngày Hậu thế đã không còn quan trọng nữa, vì chị đã cảm thấy cuối cùng thì cuộc đời chị đã có một ngày có Hậu rồi.

Mạnh Cường Lotus

Biết mình để là mình - Là mình để hạnh phúc

(Tiếp bài SINH RA, TA LÀ AI?)

Có bạn hỏi tôi: vậy làm thế nào để nhận ra gien trội của mình? Tôi thấy để nhận ra được cái gien trội của mình thì mình hãy tự mình Nhìn vào trong và Nhìn ra ngoài.

Nhìn Vào Trong nghĩa là như thế nào?

Bạn hãy nhắm mắt lại, hướng suy nghĩ vào bên trong mình để lắng nghe bản thân mình. Hãy đừng để những yếu tố bên ngoài tác động vào. Khi đó bạn sẽ cảm nhận rất rõ 2 thứ: một là mình thực sự muốn gì và hai là mình thực sự làm được gì. Tôi tin hai cái yếu tố này chính là TIẾNG NÓI của cái gien trội trong mỗi người. Hãy lắng nghe nó.

Cái lỗi mà chúng ta hay mắc phải là ít để ý đến việc Nghe mình, mà lại hay nhìn ra xung quanh và nghe người khác. Điều đó dẫn đến việc nhiều khi mình bị "lây" cái muốn, cái thích của người khác, đồng thời tưởng tượng ra việc mình sở hữu cả cái khả năng của người khác nữa. Từ đó dẫn đến việc mình hành động như người khác. Cái đó người ta gọi là Hội chứng bầy đàn. Hội chứng này dễ đưa người ta đi xa khỏi cái con người thực của họ lắm.

Thế còn Nhìn Ra Ngoài là gì?

Đó là hãy tự nhìn lại (review) quá khứ của mình để thấy kiểm nghiệm thực tế để nhận ra là mình mạnh ở cái gì và yếu ở cái gì, thành công ở cái gì và thất bại ở cái gì, hạnh phúc thực sự ở cái gì và bất hạnh (hay không hạnh phúc) ở cái gì. Cái sự review lại quá khứ của bản thân mình như một phép thử để khẳng định (confirm) cái con người mà mình nhận ra khi mình nhìn vào bên trong ấy.

Tôi tin là nếu mình Nhìn vào trong và Nhìn ra ngoài một cách thực sự thì sẽ nhận thấy hai con người đó là một. Và, đó chính là Mình đấy - Mình với cái gien trội đấy.

Biết mình để Là mình,

Là mình để Hạnh phúc.

Vài lời chia sẻ. Chúc các bạn luôn được Là Mình.

Mạnh Cường Lotus

Bức xúc ơi, mi từ đâu tới?

"Bức xúc" có lẽ là từ mà tần suất sử dụng có xu hướng gia tăng trong mấy năm gần đây. Hình như cuộc sống càng hiện đại, thông tin càng tự do thì độ bức xúc của xã hội càng tăng chăng?

"Bức xúc" là gì? Thôi thì tôi cứ mạo muội đưa ra một cái định nghĩa thế này: là cái cảm giác được bộc phát ra ngoài bằng hành động hay lời nói để thể hiện việc người ta không hài lòng về một cái gì đó với một ai đó.

Vậy thì người ta thường không hài lòng hay bức xúc về cái gì? Trên đời này có ngàn lẻ một lý do để người ta không hài lòng, nhưng tựu chung lại tôi thấy có 3 cái thứ sau:

Thứ nhất là không hài lòng vì những thứ không phải con người gây ra, ví dụ như bức xúc vì trời oi bức quá hay lạnh quá, hay đang vội đi làm mà trời mưa to quá.

Thứ hai là không hài lòng về những thứ do người khác gây ra, ví dụ như than vãn về sự kém cỏi của ông Bộ trưởng nọ, bà thị trưởng kia, buộc lỗi ông huấn luyện viên trưởng đội tuyển quốc gia về sự thất bại của đội tuyển, hay bức xúc về việc ông chủ trả lương cho mình thấp, hay buồn bực vì con cái không chịu nghe lời,..

Thứ ba là không hài lòng về những thứ mà bản thân mình gây ra, ví dụ như tại sao mình lại đoảng quá đánh rơi làm hỏng cái điện thoại, hay mình học thế nào mà lại phải thi lại,..

Cũng có lúc cả 3 thứ trộn vào nhau, nhưng nếu tách ra thì vẫn là 3 cái thứ đó. Mà cũng lạ, có lẽ là bản năng chăng, đó là con người thường có xu hướng đi tìm cái nguyên nhân của sự không hài lòng ở cái thứ nhất và cái thứ hai chứ ít khi dám tự nhận là nguyên nhân nó nằm ở cái thứ ba, tức ở trong chính con người mình. Và cũng như một phản xạ, bắt đầu "xả" cái sự bức xúc đó vào những nguyên nhân nằm ở ngoài bản thân ta, tức là nằm ở cái thứ nhất và cái thứ hai ấy.

Chẳng lẽ đời người lại cứ phải sống với một núi các bức xúc đó hay sao? Hãy vứt bỏ bớt nó đi chừng nào có thể cho cuộc đời nhẹ nhàng hơn. "Quẳng" nó đi như thế nào?

Đối với loại bức xúc thứ nhất, đừng đứng đó mà kêu Trời mà hãy chấp nhận thực tế để rồi tìm cách giải quyết. Đừng cố hỏi tại sao trời lại mưa mà hãy tự hỏi trời mưa thì phải làm gì. Hãy như người Nhật ấy, họ sẽ không kêu Trời rằng tại sao lại có động đất, sóng thần mà chỉ tập trung vào việc động đất, sóng thần song thì phải làm gì thôi.

Đối với loại thứ hai, đừng cố gắng trách móc mà cố gắng hiểu người khác để có phép ứng xử thích hợp. Đừng đứng đó mà đồng thanh kêu người nọ kém, cái kia yếu mãi. Dạo qua các blog, các báo mạng, các mạng xã hội thấy hình như người nào càng "kêu" khỏe thì càng "đắt khách" tới thăm hay sao ấy? Hay là tụ tập "ảo" để "xả" cũng là một nhu cầu? Nếu "xả" như vậy mà thấy lòng mình thanh thản hơn, xã hội yên bình hơn thì cũng tốt, còn nếu ngược lại thì không nên.

Còn đối với cái thứ ba, hãy cố gắng biết mình, hiểu mình để biết mình muốn gì là làm được gì như tôi đã nói ở status trước.

Đã làm kiếp người không thể không bức xúc, nhưng có lẽ chỉ nên giữ cái nỗi bức xúc ở một mức độ vừa đủ để tạo động lực hành động thôi. Không nên biền mình thành một cái bồ đựng bức xúc hay gieo bức xúc vào người khác. Còn phải để dành chỗ cho yêu thương, cho sự bao dung và cho những niềm vui sống nữa chứ nhỉ.

Cầu mong cho mọi người một cuộc sống an vui.

Mạnh Cường Lotus