Tính cách người Việt Nam qua con mắt người nước ngoài

Nhiều khi để hiểu mình thì cũng cần tham khảo xem người khác nói về mình như thế nào. Mấy nhận xét sau về người Việt chúng mình nghe nói là của người nước ngoài. Nguồn thì mình không rõ, nhưng mà thấy cũng có nhiều thứ đáng để suy ngẫm.

Để dễ nhớ, họ tổng kết lại thành 10 cái gạch đầu dòng sau:

1.     Cần cù lao động song dễ thỏa mãn nên tâm lý hưởng thụ còn nặng.

2.     Thông minh, sáng tạo song chỉ có tính chất đối phó, thiếu tầm tư duy dài hạn, chủ động.

3.     Khéo léo, song không duy trì đến cùng, ít quan tâm đến sự hoàn thiện cuối cùng của sản phẩm.

4.     Vừa thực tế, vừa mơ mộng, song lại không có ý thức nâng lên thành lý luận.

5.     Ham học hỏi, có khả năng tiếp thu nhanh, song ít khi học đến đầu đến đuôi nên kiến thức không hệ thống, mất cơ bản. Ngoài ra, học tập không phải là mục tiêu tự thân của mỗi người Việt Nam.

6.      Xởi lởi, chiều khách, song không bền.

7.     Tiết kiệm, song nhiều khi hoang phí vì những mục tiêu vô bổ.

8.      Có tinh thần đoàn kết, tương thân, tương ái, song hầu như chỉ trong những hoàn cảnh, trường hợp khó khăn, bần hàn. Còn trong điều kiện sống tốt hơn, giàu có hơn thì tinh thần này ít xuất hiện.

9.     Yêu hòa bình, nhẫn nhịn, song nhiều khi lại hiếu chiến, hiếu thắng vì những lý do tự ái, lặt vặt, đánh mất đại cục.

10.  Thích tụ tập, song lại thiếu tính liên kết để tạo ra sức mạnh (cùng một việc một người làm thì tốt, ba người làm thì kém, bảy người làm thì hỏng).

Để mà nịnh nhau, nhất là để đưa lên báo chí, sách vở "chính thống" thì người ta thường chỉ đưa những tính cách đầu tiên, nghĩa là đứng trước cái từ "SONG". Nhưng tôi nghĩ để hiểu con người Việt chúng mình một cách chân thực thì cần có đủ dũng cảm để nói cả những cái sau cái từ "SONG" ấy. Không phải không nói ra tức là không có, mà nên tự biết rằng chúng ta có những tính cách đó để biết và sống chung với con người thật của chúng ta, để khi trong cuộc sống mà gặp biểu hiện của những tính cách đó thì thấy nó cũng bình thường, vì đó chính là chúng ta mà.

Mạnh Cường Lotus

Cụ Đào Duy Anh nói về tính cách người Việt chúng mình

"Biết mình, hiểu mình" cần được hiểu theo nghĩa rộng. Nếu là một cá thể con người thì đó là hiểu chính bản thân mình. Đối với một công ty, một đơn vị thì là biết và hiểu được chính công ty, đơn vị đó. Còn đối với một đất nước, một dân tộc thì hiểu chính đất nước, dân tộc đó.

Tôi không dám tự bình luận về người Việt chúng mình, bởi nếu như nói ra toàn cái hay thì sẽ có người khen tôi là có tinh thần tự hào dân tộc, nhưng cũng có người sẽ bảo tôi bốc phét. Nếu mà nói những cái dở của người Việt mình thì có người sẽ bảo tôi thế này thế nọ. Không nói ra, nhưng trong sâu thẳm, tôi luôn tự nhủ là mình không những phải hiểu bản thân mình mà còn phải hiểu cả tính cách của người Việt - hiểu những con người của xã hội mà mình sinh ra và đang sống nữa. Hiểu để trở về đúng với những giá trị của mình, hiểu để định vị mình trong cuộc sống và hiểu còn để có cách nhìn cảm thông hơn, bao dung hơn và dẹp bớt đi những đòi hỏi, những kỳ vọng không nên có.

Tôi xin viết ra đây những gì cụ Đào Duy Anh đã viết về người Việt chúng mình (Trích từ "Việt Nam văn hóa sử cương"-NXB Bốn Phương, Sài gòn, năm 1951, trang 23) để chúng ta cùng suy ngẫm:

- Về trí tuệ thì người Việt Nam đại khái thông minh, nhưng xưa nay ít thấy có người trí tuệ lỗi lạc phi thường;

- Sức ký ức thì phát đạt lắm, mà giàu trí nghệ thuật hơn trí khoa học, thích văn chương phù hoa hơn là thực học;

- Não tưởng tượng thường bị não thực tiễn hòa hoãn bớt cho nên dân tộc Việt Nam ít người mộng tưởng, mà phán đoán thường có vẻ thiết thực lắm;

- Sức làm việc khó nhọc, nhất là người ở miền Bắc, thì ít dân tộc bì kịp;

- Cảm giác hơi chậm chạp, song giỏi chịu đau đớn cực khổ và hay nhẫn nhục;

- Tính khí cũng hơi nông nổi, không bền chí, hay thất vọng;

- Hay khoe khoang trang hoàng bề ngoài, ưa thích hư danh;

- Thích chơi bời cờ bạc;

- Thường thì nhút nhát và chuộng hòa bình, song ngộ sự thì cũng biết hy sinh vì đại nghĩa;

- Não sáng tác thì ít, nhưng mà bắt chước, thích ứng và dung hòa thì rất tài;

- Người Việt Nam lại rất trọng lễ giáo, song cũng có não tinh vặt, hay bài bác chế nhạo"

Mọi người thử ngẫm xem cụ Đào Duy Anh nói về người Việt chúng mình có đúng không nhé. Tôi thì đã đọc không biết bao nhiêu lần rồi, đúng hơn là ngẫm không biết bao nhiêu lần về từng từ Cụ nói rồi.

Ngẫm, chiêm nghiệm và hiểu ra nhiều.

Mạnh Cường Lotus

Sự "mù chữ" về văn hóa của một cơ quan hàng đầu về giáo dục

Hôm qua là ngày Rằm tháng Bảy âm lịch. Tình cờ sáng nay lúc xé tờ lịch treo ở nhà, tôi đọc thấy có dòng chú thích sau viết trên tờ lịch (xin chép nguyên văn):

" Tết Trung Nguyên - Lễ Vu Lan: Theo quan niệm dân gian, ngày này những âm hồn tội lỗi được Diêm Vương xá tội. Các gia đình sắm vàng mã, lễ vật cúng tổ tiên. Họ nấu một nồi cháo hoa múc vào những chiếc lá đa bố thí cho các vong hồn không nơi nương tựa. Lễ Vu Lan thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn và truyền thống nhân văn của người Việt Nam."

Tôi đọc đi đọc lại cái chú thích này trên tờ lịch mà thấy hoảng quá. Nó lộn xộn, ngu ngơ, khó hiểu. Các bạn cứ thử đọc và nói cách hiểu của mình xem:

Tiêu đề thì in đậm là Tết Trung Nguyên - Lễ Vu Lan rồi giải thích sự tích Lễ Vu Lan là theo quan niệm dân gian thì vào ngày này những âm hồn tội lỗi được Diêm Vương xá tội. Thế có chết không, xuyên tạc đến thế là cùng! Tại sao lại dám giải thích sự tích của Lễ Vu Lan như vậy.

Tiếp theo, câu đó lại giải thích là các gia đình sắm vàng mã, lễ vật để cúng tổ tiên. Đọc đến đây người ta sẽ băn khoăn: ơ sao Diêm Vương xá tội cho các âm hồn tội lỗi thì liên quan gì đến việc mình cúng tổ tiên nhà mình? Rồi tiếp theo lại nói: "họ" (tức các gia đình cúng tổ tiên) múc cháo vào những chiếc lá đa để bố thí cho các vong hồn không nơi nương tựa. Đọc đến đây người ta có thể hiểu thế nào bây giờ: như vậy là các gia đình cúng ai vậy? cúng tổ tiên nhà mình hay cúng các vong hồn không nơi nương tựa trong Lễ Vu Lan đây, hay là cả hai?

Còn cái câu kết sẽ khiến người ta băn khoăn: theo giải thích của tờ lịch thì đạo lý uống nước nhớ nguồn lại gắn với việc dâng lễ cúng âm hồn tội lỗi được Diêm vương xá tội và các vong hồn không nơi nương tựa à?

Xuyên tạc đến thế là cùng!

Cái sai chết người của Nhà xuất bản khi in tờ lịch này là đã không phân biệt được hai lễ mang tính chất tín ngưỡng dân gian diễn ra cùng trong ngày Rằm tháng Bảy, đó là Lễ Vu Lan (hay có nơi gọi là Lễ Vu lan bồn) và Lễ cúng cô hồn. Đây là hai lễ khác nhau, với hai sự tích khác nhau, việc hành lễ khác nhau và đặc biệt là ý nghĩa khác nhau.

Lễ Vu Lan là lễ báo hiếu cha mẹ, tổ tiên. Lễ này có nguồn gốc gắn liền với Phật giáo. Tích Vu lan bắt nguồn từ việc báo hiếu của Tôn giả Mục Kiều Liên. Đây là một tích vô cùng cảm động trong kinh nhà Phật.

Còn việc cúng cô hồn cũng là hoạt động tín ngưỡng trong Phật giáo, nhưng gắn với tích khác. Theo sách nhà Phật thì tích này nói về cuộc gặp giũa ngài A Nan Đà và con quỷ đói. Con quỷ có nói rằng nếu ngài A Nan Đà bố thí cho nó một hộc thức ăn thì ông sẽ được tăng thọ, còn con quỷ sẽ được siêu thoát về cõi âm. Như vậy, ý nghĩa của lễ "xá tội vong nhân" là để dành cho những vong hồn còn lang bạt nơi trần gian để họ về được với cõi âm. Lễ này không liên quan gì đến tổ tiên nhà mình, không liên quan gì đến ý nghĩa báo hiếu cả. Cũng vì là lễ dành cho các vong hồn phiêu bạt nên nó rất đạm bạc, chỉ là cháo loãng với bỏng ngô, gạo muối, quần áo các màu,..

Theo tôi, khi in lịch ngày Rằm tháng Bảy âm lịch, hoặc là nói cả hai lễ với hai tích và hai ý nghĩa, hai cách hành lễ khác nhau, hoặc chỉ chọn một trong hai lễ.

Sự lắp ghép theo kiểu đầu Ngô mình Sở như in trên tờ lịch là một sự quá cẩu thả. Xét về khía cạnh tâm linh thì đây là một lỗi nặng khi xuyên tạc ý nghĩa thiêng liêng của một Lễ như Lễ Vu Lan.

Rất tiếc, sự ngu ngơ về văn hóa này lại được in trên tờ lịch được phát hành bởi Nhà xuất bản Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh - một cơ quan giáo dục hàng đầu của Việt Nam.

Mạnh Cường Lotus 

Sinh ra, mỗi người một sứ mệnh

Cạnh nhà tôi có một hàng bánh cuốn nổi tiếng nhất nhì Hà Nội. Cái sự nổi tiếng đến mấy chục năm của quán bánh cuốn này gắn liền với chị chủ của quán bánh đó, mà nói đúng hơn là gắn liền với cái sự...ngồi lỳ đến độ đáng khâm phục của chị.

Dễ đến gần ba chục năm rồi, mỗi khi đi qua quán bánh cuốn đó, tôi luôn thấy chị chủ quán ngồi bên bếp tráng bánh. Hình ảnh đó tôi đã thấy từ khi chị còn là một người con gái trẻ trung. Tới nay, khi chị đã lên bà nội bà ngoại, tôi vẫn thấy chị ngồi đó, miệt mài tráng từng chiếc bánh cứ như nó luôn là chiếc bánh đầu tiên trong đời chị vậy.

Đã nhiều lúc tôi tự hỏi: làm thế nào mà chị có thể ngồi gần như một tư thế trong điều kiện không lấy gì làm dễ chịu như vậy đến mấy chục năm? Vì tiền ư? Có thể. Nhưng khi quán của chị đã nổi tiếng rồi thì sao chị không thuê người khác ngồi tráng thay chị để đỡ vất vả? Ngược lại, tôi vẫn thấy chị ngồi đó và vẫn luôn thấy một niềm vui trên khuôn mặt chị khi ngồi tráng bánh.

Rồi tôi tự giải thích: có lẽ, mỗi người sinh ra trên cõi đời này đều mang theo một sứ mệnh nào đó và cả đời người ta sẽ thực hiện cái sứ mệnh đó. "Sứ mệnh" không có nghĩa phải là cái gì to tát, mà là bất cứ một cái gì, từ nhỏ như việc tráng cái bánh cuốn cho đến việc lớn như cai trị một đất nước.

Đến một ngày nào đó, khi chị về với tổ tiên thì người ta sẽ không tổng kết là trong mấy mươi năm ngồi tráng bánh cuốn chị đã kiếm được bao nhiêu tiền, mà người ta sẽ chỉ nhớ là mấy mươi năm chị ngồi đó để mang miếng bánh cuốn nóng đến cho bao người. Vậy thì phải chăng, tráng bánh cuốn phục vụ con người là Sứ Mệnh của chị, nghĩa là chị sinh ra trên đời này để thực hiện sứ mệnh đó?

Theo cách hiểu tương tự, ta sẽ thấy phải chăng sứ mệnh của Steve Jobs là mang cuộc cách mạng mang tên iPhone, iPad đến cho nhân loại? Sứ mệnh của Trịnh Công Sơn là cống hiến cho xã hội hàng trăm bài hát trữ tình bất hủ?

Từ đó, ta suy ra là từ ông vua, đến các vị tướng, các nhà làm chính trị, các nhà khoa học, các nhà thơ, nhà văn, rồi các vị sư, các vị linh mục,...dường như mỗi người đang thực hiện sứ mệnh của mình.

Đừng nghĩ là phải là "ai đó" thì mới gánh sứ mệnh, mà theo tôi, bất cứ ai sinh ra trên đời này đều có một sứ mệnh cả. Có người mang sứ mệnh rất giản dị, ví dụ như chăm sóc những đứa trè tật nguyền, hay chăm sóc cho một giống cây khỏi bị tuyệt giống. Hay có những người mang những sứ mệnh rất khó giải thích như là phải...phá cho hết những của cải (phần lớn là của cải bất chính) ở trong gia đình mình (điều này chắc có người đã nghe hay thấy trong đời khi có những đứa con hình như sinh ra chỉ để phá cho đến hết tài sản và thậm chí là cả danh dự của bố mẹ).

Tôi luôn tin vào cái thuyết sứ mệnh này (hơi lạm ngôn một chút, đó là tự tôi đặt ra cái "thuyết" này thôi). Khi mình tin như vậy thì thấy mọi thứ nó nhẹ nhàng, tự nhiên. Khi đó mình sẽ không giải thích các hành vi hay việc làm của mình cũng như của người khác dựa trên những động cơ cụ thể nào đó, mà coi đó như sứ mệnh của mỗi người.

Cách tiếp cận như vậy sẽ giúp ta dể hiểu hơn rằng tại sao có những người đột nhiên giàu có, đột nhiên gánh vác những "việc lớn" - ta hiểu đó là sứ mệnh của họ. Và rồi ta cũng thấy có những ngôi sao tưởng như đang lên bỗng đột nhiên "tắt" như chúng ta vừa thấy xảy ra trong xã hội Việt Nam - ta hiểu nó "tắt" vì sứ mệnh của họ đến đó là "over".

Điều cuối cùng tôi muốn nói là nếu các bạn tin rằng mỗi người chúng ta sinh ra trên thế gian này đều có một sứ mệnh thì hãy cố gắng hiểu sứ mệnh của mình và hiểu sứ mệnh của những người xung quanh. Đó cũng là một cách để sống hài hòa với đất trời, với con người vậy.

Mạnh Cường Lotus

Thưa hoa hậu: Trẻ mồ côi đâu phải thỏi son

Như đã thành một công thức, trong chương trình của các cuộc thi hoa hậu dù  lớn hay nhỏ, BTC cuộc thi thế nào cũng đưa các thí sinh đến thăm một cơ sở nào đó để "làm từ thiện" như thăm một trung tâm chăm nuôi trẻ mồ côi, hay người tàn tật, nạn nhân chất độc da cam,...

Câu hỏi đặt ra là: để làm gì nhỉ? Ai cần cái đó? Nói chính xác hơn: chuyến đi của các cô hoa hậu này đang phục vụ ai, phục vụ cái gì?

Chẳng nhẽ để chứng tỏ rằng các cô hoa hậu vừa đẹp người vừa đẹp nết ư? Liệu cái việc các cô hoa hậu trang điểm (hay hóa trang?) rồi xếp hàng để cố nắm lấy cái tay cái chân của mấy em bé nạn nhân chất độc da cam cho ra dáng thăm hỏi thế là chứng tỏ các cô đẹp nết ư? (Tôi nói "hóa trang" vì việc các cô mặc áo xanh thanh niên tình nguyện để đến thăm các em bé đấy thì cũng là cái áo để trang điểm hay hóa trang cho các cô chụp ảnh lên báo thôi. Tôi đố các cô tự nhiên mặc cái áo đó ra đường đấy!).

Hay để mang tính giáo dục? Nếu vậy thì giáo dục cho ai? Ôi, đâu phải phiền tới mấy cô hoa hậu để đi giáo dục tính tương thân tương ái cho người khác. Tôi thấy trên mạng vừa rồi có tấm ảnh một cụ già ăn xin gầy guộc tay run run bỏ mấy đồng tiền lẻ mới xin được vào thùng quyên góp ủng hộ nạn nhân động đất và tôi dám chắc rằng bức ảnh đó có thể đánh thức lòng nhân ái của bất cứ ai nhìn thấy nó, chứ đâu cần đến một đội ngũ người đẹp, cầu kỳ hóa trang rồi xếp hàng đi như vậy.

Thế nên có lẽ ta cứ nói toạc ra với nhau rằng việc các cô thí sinh hoa hậu đi nơi này nơi nọ, nắm tay người nọ người kia ra dáng thăm hỏi và được gọi với cái tên mỹ miều "đi làm nhân đạo" thực ra là một hoạt động nhằm đánh bóng, quảng bá BTC cuộc thi cũng như đánh bóng cho các cô thí sinh hoa hậu mà thôi.

Thực ra tôi không có ý hạ thấp hay nói xấu lòng nhân ái của ai cả. Tôi luôn tin rằng "nhân tri sơ, tính bản thiện" - nghĩa là sinh ra trên cõi đời, trong mỗi chúng ta luôn có một tình thương yêu con người. Tôi nghĩ rằng mỗi cô hoa hậu, mỗi thành viên BTC cuộc thi cũng vậy, có thể ít nhiều, đậm nhạt khác nhau nhưng những cảm xúc thương cảm, xẻ chia trong họ là có thật. Đó là điều tôi luôn trân trọng.

Nhưng điều tôi muốn nói ở đây là liệu có cần lắp ghép một cách khiên cưỡng những tình cảm mang tính trầm kín với một cuộc thi mang tính khoe trương về thân thể hay không? Cái sự lắp ghép "đẹp người - đẹp nết" kia không khéo lại phản tác dụng đấy. Hẳn nhiều người đã biết là cộng đồng mạng mới đây đã tỏ ra vô cùng bức xúc khi nhìn bức ảnh chụp cuộc gặp mặt giữa một đoàn các cô chân dài với các bà các mẹ tại một miền quê Nam Bộ, khi mà các cô với khuôn mặt hớn hở tươi cười làm dáng trên những chiếc ghế cao, cái bàn trước mặt để chai nước, trong khi bên cạnh là các bà, các mẹ ăn mặc xuyềnh xoàng ngồi trên những chiếc ghế đẩu mặt đăm chiêu (hay vì chân các cô dài nên phải ngồi ghế cao?!).

Cuộc thi hoa hậu là cuộc thi sắc đẹp. Thôi thì các cô hoa hậu có thể đến đó mà khoe hết những gì có thể khoe trên cơ thể các cô. Các cô khoe như thế nào tôi cũng không có ý kiến gì cả, thế nhưng nếu lại coi đây cũng là nơi để "khoe" rằng tôi nhân đạo lắm, tôi thương người lắm thì không nên tí nào cả.

Sự cảm thương, lòng nhân đạo là những cảm xúc mang tính tự nhiên, mang tính bản năng của con người nên những hành động để thể hiện sự cảm thương đó luôn toát lên một cái gì đó chân thành, mộc mạc, rất Người. Cái tình cảm đó không cần phải đánh bóng vì nếu anh đánh bóng nó thì là anh đã xuyên tạc nó rồi. Còn nếu anh lấy cái tình cảm thiêng liêng đó để đi đánh bóng cái khác thì tuyệt nhiên không được phép rồi.

Nhìn những bức hình chụp các cô hoa hậu ngồi bên các em bé mồ côi, các nạn nhân chất độc da cam tự nhiên tôi lại rùng mình chợt nghĩ: ở cái mô ment chụp hình đưa lên báo thế này, các cô đang nghĩ gì? Liệu có bao nhiêu phần trăm suy nghĩ của các cô đang dành cho các phận đời thiệt thòi kia và bao nhiêu phần trăm suy nghĩ các cô dành cho việc tạo dáng để lên hình cho "chuẩn" để phục vụ cho cuộc thi sắc đẹp?

Thưa BTC cuộc thi hoa hậu, thưa các cô thí sinh hoa hậu cho phép tôi nói thật lòng thế này: Các vị hãy cứ tập trung vào việc thi thố sắc đẹp đi, còn thi xong thì muốn làm gì thì làm. Trước khi thi và sau khi thi, các thành viên BTC, các cô hoa hậu cứ thoải mái đi làm từ thiện theo sự mách bảo của lương tâm, của tình cảm chân thành trong mình. Thế mới quý, thế mới thực các vị ạ.

Còn những gì các vị quảng cáo là "đi làm nhân đạo" trước cuộc thi thì trong mắt tôi nó lại vô nhân đạo lắm. Các vị nên nhớ: Những phận đời thiệt thòi kia đâu phải là thỏi son để các cô hoa hậu trang điểm đâu. Nếu ứng xử như vậy là có tội đấy.

Mạnh Cường Lotus

Chỉ mong được làm Người tử tế

Từ bé đến giờ tôi được nghe, được dạy nhiều về những đức tính mà một con người phải rèn, thậm chí phải đạt được. Này nhé:

Hồi bé đi học thì được học 5 điều Bác Hồ dạy: yêu tổ quốc, yêu đồng bào; học tập tốt, lao động tốt; đoàn kết tốt, kỷ luật tốt; giữ gìn vệ sinh thật tốt; khiêm tốn, thật thà, dũng cảm. Về câu chữ thì tôi học thuộc ngay, và thuộc đến tận bây giờ, nhưng nghĩ lại tự thấy mình chưa phải là người làm được tốt 5 điều ấy.

Rồi lớn lên lại được dạy về luận thuyết của Khổng Tử với Ngũ thường: Nhân - Nghĩa - Lễ - Trí - Tín. Rồi lớn lên nữa lại được học về 9 nấc thang hành động của người Quân tử: Cách vật - Trí tri - Thành ý - Chính tâm - Tu thân - Tề gia - Trị quốc - Bình thiên hạ.

Khi đi bộ đội lại được dạy về "Trung với Đảng, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng". Rồi khi vào làm cơ quan nhà nước lại được "quán triệt" khẩu hiệu "cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư".

Ôi, tất cả những cái đó có lẽ đều đúng cả, có gì sai đâu, nó đúng, rất đúng, đúng đến mức vĩ đại, đúng đến mức cao siêu. Và, tôi tự thấy mình quá bé nhỏ đối với những tiêu chuẩn cao siêu này.

Ngậm ngùi, tôi chỉ tự dám nhủ mình: thằng tôi ơi, hãy cố gắng để làm Người Tử Tế nhé!

Tử tế - đó là một khái niệm mà tôi cũng không định nghĩa được và cũng không có ý định đi tìm định nghĩa. Tử tế có nghĩa là Tử tế, thế thôi. Nếu mỗi người đều nghĩ trong đầu là Tử tế thì tự nhiên ý nghĩ, lời nói và hành vi của họ sẽ tử tế.

Hãy tử tế trong quan hệ với những người trong gia đình, trong quan hệ với đồng nghiệp, với hàng xóm, với những người xung quanh; hãy tử tế trong ứng xử với với thiên nhiên, với môi trường quanh mình; hãy tử tế với thế giới tâm linh; hãy tử tế cả quá khứ và tương lai. Tôi có một ước mơ rằng mọi người trong xã hội này tử tế với nhau để có một Xã hội Tử tế.

Biết mình hèn kém nên không dám đặt mục tiêu cao xa. Cả đời, tôi chỉ mong được làm Người tử tế.

Mạnh Cường Lotus

Hạnh phúc từ sự tận tâm

Trong một chuyến đi lên vùng Tây Bắc, xe ô tô của chúng tôi bị thủng săm. Sau khi thay lốp dự phòng xong thì việc đầu tiên của lái xe là phải đi tìm nơi vá săm. Tôi cứ tự nói với mình: vùng núi xa xôi hẻo lánh này, toàn rừng với cả núi thì lấy đâu ra người vá săm lốp ô tô. Ấy vậy mà cuối cùng cũng tìm được một quán vá săm lốp bên vệ đường. Chủ quán là một thanh niên, không biết có phải là dân tộc ít người không vì anh ấy hầu như không nói năng gì cả. Lúc đó quả thực là tôi cũng không tin lắm vào tay nghề của cái anh chàng này, nhưng mà vá cứ phải vá chứ không thể liều đi được. Với cái sự nghi ngờ đó, tôi ngồi bên cạnh chăm chú "soi" xem tay này làm như thế nào. Cậu ấy chăm chú thao tác những công đoạn, mặc dù là hết sức thủ công, nhưng là cần thiết cho việc vá một chiếc săm. Cái thời điểm mà chắc là cả cậu ấy và tôi đều hồi hộp chờ đợi là lúc cậu ấy rút cái săm xe ra khỏi cái bàn ép nhiệt để kiểm tra miếng vá bằng cách bơm và nhúng cái miếng vá đó vào nước.

Kết quả thật không ngờ: Miếng vá đó không những thành công, mà về thẩm mỹ còn có thể gọi là đẹp.

Tôi thốt lên: "Đẹp đấy", nhưng dường như cậu ấy không nghe thấy gì cả. Cậu ấy giơ cái săm xe lên ngắm nghía một lúc rồi nhoẻn miệng cười. Lúc đó tôi mới để ý ngắm khuôn mặt lấm tấm mồ hôi, hơi ửng đỏ -  nó đỏ một phần do cái nóng của cái bàn ép nhiệt, nhưng có lẽ một phần vì sự tập trung cao độ của cậu ấy vào công việc. Và, tôi cảm nhận được một niềm vui, một cảm giác hạnh phúc toát ra từ khuôn mặt ấy, từ đôi mắt ấy, và từ nụ cười rất tươi ấy.

Trên đường vế, tôi cứ mung lung nghĩ về niềm vui của cậu thanh niên vá săm. Tôi không nghĩ là cậu ấy vui vì kiếm được mấy nghìn đồng của cái tay miền xuôi để mua mớ khoai hay cút rượu cho bữa tối, mà cậu ấy vui vì đã vá được một miếng vá tốt và đẹp. Có thể, đó chỉ là một miếng vá trên một cái săm thôi và cái săm lại nằm trong cái lốp thì làm gì có ai quan tâm đẹp hay xấu làm gì, nhưng rõ ràng đối với cậu ấy, đó là một Tác phẩm. Cậu ấy vui vì đã làm ra được một Tác phẩm - ít nhất là Tác phẩm đối với cậu ấy.

Đến bây giờ, mỗi khi nghĩ lại kỷ niệm này, tôi vẫn thầm cảm ơn chàng thanh niên miền núi đó vì chàng đã dạy cho tôi một bài học rằng: Hãy cố gắng làm những việc có ích cho đời, dù là những công việc thật là nhỏ. Và khi đã làm thì dù bất cứ là việc gì thì hãy yêu lấy nó, hãy tận tâm với nó, hãy coi mỗi sản phẩm mình làm ra là một Tác phẩm. Khi đó, niềm vui, niềm hạnh phúc, thậm chí là cảm giác thăng hoa sẽ đến với ta.

Mạnh Cường Lotus

Ba điều khó khi đưa ra lời khuyên

Trong đời, ai rồi cũng sẽ ở vào cái tình thế là phải đưa ra một lời khuyên, một lời tư vấn gì đó cho người khác. "Người khác" ở đây có thể là con cái trong nhà, có thể là bạn bè, có thể là học trò, là đồng nghiệp và cũng có thể là cấp trên của mình.

Khi phải đưa ra lời khuyên thì theo lẽ thường, người nói sẽ cố gắng nói ra điều mà họ cho là đúng nhất. Muốn vậy thì ít nhiều người nói phải nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề để tin rằng điều mình nói ra là đúng.

Đó là cái khó thứ nhất.

Điều tiếp theo là liệu lời khuyên đó người nghe có muốn nghe hay không, hay là họ bị nghe. Có thể thời điểm nào đó hay bối cảnh nào đó không phải là lúc, là nơi thích hợp để người ta nhận lời khuyên nên họ có thể có cảm giác là họ bị nghe. Mà khi đã ở vào tình trạng bị nghe rồi thì yếu tố đúng - sai của lời khuyên đã không còn quan trọng nữa. Quan trọng là họ không muốn nghe.

Đó là cái khó thứ hai.

Nhưng cũng có trường hợp xảy ra là lời khuyên thì rất hay, người nghe cũng cảm thấy muốn nghe, nhưng rồi nghe xong người ta mới phát hiện ra là người ta không làm được. Thế là có khi người ta lại có phản ứng ngược lại vì người ta không muốn để lộ ra là mình bất lực (hay bất tài).

Đó là cái khó thứ ba.

Cái lỗi của nhiều người là cứ say sưa, cố gắng nói hết những điều mình tìm hiểu và mình cho là đúng mà không để ý đến việc người nghe có muốn nghe không và người nghe có làm được không.

Vậy nên ở đời hóa ra là nghiên cứu để hiểu một vấn đề đã khó, nhưng lại chưa chắc đã khó bằng việc nói ra cái điều đó khi nào và nói cho ai nghe.

Mạnh Cường Lotus 

Đọc MÁI NHÀ của Trịnh Công Sơn

Nói tới Trịnh Công Sơn, người ta thường liên tưởng tới hàng trăm bài hát để đời của Ông. Mỗi bài hát của Ông là một lời tâm sự về cõi đời, về thân phận con người. Những lời tâm sự của Ông rất mộc mạc, rất đời nhưng người ta vẫn thấy đó là những lời được chưng cất từ xúc cảm của một trái tim nhân hậu và một khối óc tường minh. Những tâm sự đó của Ông không phải chỉ được thể hiện trong những bài hát, mà đôi khi Ông cũng viết nó ra đâu đó, dường như chỉ để cho Ông.

Tôi đã nhiều lần đọc đoạn tâm sự mang tên "Mái nhà" Ông viết cuối năm 1991. Càng đọc, càng nghiền ngẫm càng thấy cảm phục một Trái tim nhân hậu. Càng đọc, càng nghiền ngẫm càng thấy trân trọng hơn những giá trị của một mái ấm theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng.

Một điều cảm động nữa là khi đọc đoạn cuối tâm sự này của Ông, mới giật mình nhận ra là ngay từ 1991, ông đã hẹn với mẹ Ông là năm 2000 ông sẽ về với mẹ. Vậy mà đúng 10 năm sau, dường như là định mệnh, ngày 1/4/2001 Ông đã mãi mãi về với mẹ.

Xin chia sẻ với mọi người nguyên văn bài "Mái nhà" của Trịnh Công Sơn để chúng ta cùng ngẫm.

MÁI NHÀ

Hình như chữ "quê nhà" phải được hiểu là ở quê hương đó có một mái nhà của mình. Vì có một mái nhà nên dù lưu lạc ở nơi đất khách quê người thường vẫn có một nỗi hoài hương. Muốn về để được đặt bàn chân lên thềm, để ngắm nhìn lại những kỷ niệm đã trở thành linh hồn của mỗi nơi nằm, ngồi, đi, đứng.

Căn nhà có thể nhỏ, lớn, rộng, hẹp nhưng những kích thước ấy phải mang đầy đủ linh hồn của mỗi đời người mới khiến mình tìm được đầy đủ sự yên lành khi trở về.

Mỗi căn nhà, khi có điều kiện, thường phải là một phản ánh gần như trung thực tâm hồn của con người cư ngụ trong nó.

Có người khách lạ đến nhà chỉ cần nhìn kiến trúc và cách bày biện, sắp xếp trong nhà - architecture et décor intérieur, có thể biết ngay chủ nhân của nó là ai, thuộc thành phần nào trong xã hội.

Trong những ngày bão giông, nắng cháy, mưa dầm, không thể nào không thấy gợn lên trong lòng một nỗi biết ơn thầm kín dành cho người đã nghĩ ra một nơi cư trú cho con người.

Không có bất cứ một sinh vật nào trên mặt đất này mà không có một nơi chốn cư ngụ riêng. Từ loài có cánh cho đến loài đi trên mặt đất rồi loài bơi lội dưới biển sông.

Con người vì một sự thông minh thiên phú đã biết biến nơi cõi tạm này thành một chốn cư trú đầy huyễn hoặc. Nhà cửa, đền đài trên mặt đất cứ theo thời gian mà lung linh, biến hóa, thay hình đổi dạng theo sự sáng tạo của con người.

Mái nhà là một tiếng có một âm vang tình cảm sâu kín trong lòng mỗi con người. Chỉ có ở đó mình mới tìm thấy được mình đầy đủ nhất. Ðó là cái nôi thứ hai ru mỗi đời người khi lớn lên. Vì vậy mỗi người phải cố gắng đừng bao giờ để dưới mái nhà ấy có một địa ngục. Vẫn có những kẻ đã rời bỏ mái nhà đi không một chút tiếc thương nhưng kể từ đó trong tâm hồn người ấy sẽ không bao giờ còn sự bình an nữa.

Rứt bỏ mái nhà để ra đi cũng như phụ rẫy một tình yêu. Mái nhà ở lại hoàn toàn vô tội. Mái nhà vẫn chờ cửa để đón người trở về nhưng người ra đi thì không bao giờ kéo được mái nhà về với mình nữa.

Có được một mái nhà riêng trong lúc sống là một hạnh phúc. Nhất là mái nhà ấy là hình ảnh của chính mình.

Trong những ngày cuối năm này tôi cùng mấy người em suốt ngày đứng trông coi những người thợ xây mộ cho mẹ tôi. Mộ cũng là một thứ kiến trúc dùng làm nơi cư ngụ cho một người không còn sống.

Thường ở các nghĩa trang, mộ được xây theo một kiểu mẫu đồng dạng. Ðó là một loại nhà tập thể cho những người đã khuất. Nhìn vào thấy buồn, ngậm ngùi và sự vô nghĩa của cái chết càng vô nghĩa hơn.

Có một kiến trúc sư tôi không còn nhớ tên, cũng vì sự buồn bã trên, đã tự mình biến tất cả các ngôi mộ trong nghĩa trang mà anh có người thân đã mất thành những tảng màu đá ghép - mosaique. Và từ đó nghĩa trang trở thành một vườn chơi cho trẻ em. Người sống và người chết đã có một sự giao lưu mới và cuộc đời bỗng nhân ái hơn.

Tôi mong là mẹ tôi cũng vậy. Nhờ những người bạn kiến trúc giúp thể hiện trên bản vẽ những ý nghĩ của tôi và cũng là tâm hồn của chính mẹ tôi, chúng tôi đã có được một giường nằm cho mẹ thật nhàn nhã, nhẹ nhàng và thanh thoát. Ðó không phải là một ngôi mộ mà chỉ là nơi yên nghỉ của một con người. Ở đó không có dấu vết u ám của cái chết mà chỉ là lời từ biệt của một con người đã có lời hứa với riêng tôi sẽ còn gặp nhau ở năm 2000.

Kiến trúc không chỉ là cái đẹp mà phải mang trong nó lòng nhân ái nữa. Nghĩa là một cái đẹp có tâm hồn.

Trịnh Công Sơn
Tháng 12 . 1991

Ba loại thông tin và văn minh thông tin của một xã hội

Nhiều khi tôi cứ tự hỏi: chúng ta đang sống trong một thế giới phẳng (hoặc là gần phẳng) về mặt thông tin, nhưng liệu con người có Phẳng về văn minh thông tin?

Tôi cứ tạm chia thông tin thành ba loại:

-         Loại thứ nhất là những thứ mà khi ta nạp vào ta cảm thấy mình "nhớn lên", nghĩa là làm cho mình trí tuệ hơn, nhân văn hơn, Người hơn.

-         Loại thứ hai là những thông tin thuần túy chỉ để truyền tải thông tin như tin thời sự, thời tiết, thể thao, thị trường giá cả,..

-         Loại thứ ba là những thông tin mang tính giải trí, thậm chí đôi khi là để giết thời gian hay phung phí thời gian.

Từ đó, tôi cứ mường tượng ra thế này:

-         Xã hội nào mà người ta có xu hướng nạp vào người chủ yếu là loại thứ nhất, nghĩa là xã hội mà ở đó họ tôn vinh những cuốn sách quý chứa đựng trí tuệ của nhân loại, những tác phẩm văn học làm lay động lòng người, những sản phẩm nghệ thuật làm tăng tính nhân văn thì đó là một xã hội phát triển, văn minh.

-         Xã hội nào mà người ta chỉ chú trọng tới loại thông tin thứ hai, tức là những thông tin khô không khốc về cuộc sống quanh mình, về công việc thì đó là một xã hội khô cằn.

-         Xã hội nào mà xu hướng thông tin được ưa chuộng lại là loại thông tin thứ ba, là những thứ thông tin đánh vào bản năng "thấp" của con người như cướp - hiếp - giết, hay những trò giải trí chỉ nhằm phung phí thời gian thì đó là một xã hội suy đồi.

Nếu nhìn vào xu hướng thông tin của Việt Nam thì xã hội Việt Nam chúng mình đang ở dạng nào đây?

Mạnh Cường Lotus

Ba dạng "tối" của con người

Con người có 3 dạng bị coi là "tối":

Thứ nhất là không biết những thứ cần phải biết;

Thứ hai là biết những thứ cần biết, nhưng lại biết sai;

Thứ ba là biết những thứ không nên biết (thậm chí không được phép biết).

Nếu chẳng may mà rơi vào trạng thái thứ nhất, thôi thì cứ ngậm miệng lại và nhận là mình "tối". Biết được mình như vậy chính là "sáng".

Nếu chẳng may rơi vào trạng thái thứ hai, đừng cố bảo thủ, hãy tự nhận mình là sai mà lắng nghe người khác. Tự chiến thắng được mình như vậy chính là "sáng".

Nếu chẳng may mà rơi vào trạng thái thứ ba. Tốt nhất là giả câm, giả điếc, giả mù. Điều khiển được mình như vậy chính là "sáng".

Nói vậy thôi, chứ tự thấy mình còn "tối" lắm.

Mạnh Cường Lotus

Ba nguồn năng lượng nuôi con người

Có ba nguồn năng lượng nuôi sự sống của con người:

-         Thứ nhất là năng lượng vũ trụ, tức là năng lượng được tạo ra từ trái đất, mặt trời, mặt trăng và những tinh tú trong vũ trụ. Không chỉ cỏ cây mới thụ hưởng những năng lượng này mà bản thân con người cũng nhận được nó qua 7 luân xa trên cơ thể của con người. Đây là nguồn năng lượng mà ai cũng nạp - tuy ít nhiều có khác nhau - nhưng không phải ai cũng để ý.

-         Thứ hai là năng lượng vật chất, tức là năng lượng được chuyển hóa từ thức ăn, nước uống, không khí hít thở - tóm lại là tất cả những thứ được đưa vào con người qua miệng và mũi của chúng ta. Đây là nguồn năng lượng mà ai cũng biết và ai cũng phải "nạp" để sống.

-         Thứ ba là năng lượng tinh thần, tức là năng lượng được phát ra từ cái tâm của người này và tác động vào người khác. Cũng có người gọi đây là cái vía. Cái tâm của con người như cột ăng ten để phát và thu cái năng lượng này.

Nếu chỉ sống bằng nguồn năng lượng thứ nhất, ta sẽ thành cỏ cây. Nếu thêm nguồn năng lượng thứ hai ta sẽ...tồn tại. Còn chính nguồn năng lượng thứ ba sẽ là nguồn tạo nên cái Hồn của con người.

Một em bé từ khi nằm trong bụng mẹ đến khi chào đời đâu phải chỉ sống qua nhau thai hay từ nguồn sữa mẹ, mà em đã được nuôi dưỡng bằng sự yêu thương của mẹ - một thứ năng lượng tinh khiết đến tuyệt vời.

Đến khi lớn lên, con người bắt đầu chịu sự va đập và nhiễu loạn của các nguồn năng lượng phát ra từ những con người khác nhau: Những tình cảm yêu thương, biết ơn sẽ tạo nên những năng lượng "sạch", còn những tình cảm thù ghét, đố kị sẽ tạo nên những năng lượng "bẩn".

Thời đại ngày nay, người ta đã để ý hơn đến cái "sạch" của nguồn năng lượng đến từ đồ ăn, thức uống và không khí hít thở, nhưng không nhiều người để ý đến cái "sạch" của nguồn năng lượng tinh thần.

Tôi luôn tin rằng nguồn năng lượng "sạch" được phát ra từ tình yêu thương và biết ơn mới là nguồn năng lượng quý giá nhất để nuôi dưỡng Con Người.

Đây là sự chiêm nghiệm của tôi trong cuộc sống. Chân thành mong những ai đọc những dòng này hãy cùng nhau tạo nên một trường năng lượng "sạch" cho mình và cho mọi người để cuộc sống trường tồn và Người hơn.

Mạnh Cường Lotus